Bụi mịn ở Việt Nam và cách chống

Bụi mịn là hạt dạng lỏng hoặc rắn trôi nổi ngoài không khí, được ký hiệu là PM (Particulate Matter). Thế giới đã ghi nhận có những loại bụi mịn sau: PM1.0, PM2.5, PM10. Các con số 1.0, 2.5, 10 thể hiện đường kính của bụi mịn, ví dụ, PM2.5 là bụi mịn có đường kính nhỏ hơn hoặc bẳng 2.5µm(2.5 phần triệu mét, hay 2.5 micromet).

Để dễ hình dung, mình so bụi mịn với hạt cát. Hạt cát có nhiều kích thước khác nhau, nhưng mình lấy đường kính nhỏ nhất là 0.05mm, hay 5*10-5m. PM2.5 có đường kính 2.5*10-6m. Tức là 1 hạt cát có kích thước bằng 20 hạt PM2.5.

Bụi mịn có nhiều tác hại, như nhiều bài báo khoa học chỉ ra. Ngoài việc nó ảnh hưởng trực tiếp đến đường hô hấp (như tất cả các hạt bụi khác), nó còn có thể ảnh hưởng đến bệnh nhồi máu cơ tim, giảm trí nhớ hay tệ hơn là cấu trúc DNA. Khoan hãy bàn tới những tác động lâu dài đó, chỉ nói tới ảnh hưởng tới đường hô hấp, chúng ta đã cần đánh giá vấn đề nghiêm trọng hơn chúng ta tưởng.

Việt Nam ô nhiễm bụi cao, điều này không phải bàn cãi. Người dân Việt Nam ra đường hầu như đều phải đeo khẩu trang, điều này cũng không phải bàn cãi. Đeo khẩu trang để chống bụi, những loại bụi thông thường mà chúng ta có thể cảm nhận được khi đi trên đường phố. Tôi còn nhớ chừng năm 2002-2003 gì đó, ông Lê Vân Trình, lúc ấy là Viện trưởng Viện NCKH Kỹ thuật bảo hộ lao động, có nói với chúng tôi rằng “… nghiên cứu của Viện chỉ ra rằng khẩu trang mà chúng ta sử dụng hàng ngày chẳng có tác dụng chống bụi đâu, chỉ để cho đẹp…”. Tất nhiên, lúc ấy chưa có khái niệm bụi mịn. Đến giờ, sau 16-17 năm, Việt Nam cũng chẳng có một sản phẩm khẩu trang nào được chứng nhận (một cách nghiêm túc) bởi các cơ quan có trách nhiệm bảo vệ sức khoẻ con người, hay cao hơn là những tiêu chuẩn quốc tế được công nhận như NIOSH của Mỹ.

Đến bụi thường còn chẳng chống được, nói gì đến bụi mịn. Bụi mịn lại còn không nhìn thấy được bằng mắt thường vì nó quá nhỏ.

Nhiều người (trong đó có cả tôi, vì không tìm được giải pháp nào tốt hơn) sử dụng khẩu trang y tế với niềm tin rằng bác sỹ dùng được để phòng chống sự lây nhiễm một số vi khuẩn qua đường hô hấp thì mình cũng có thể sử dụng ra đường để chống bụi. Nhưng đó thực sự là một niềm tin ngây thơ. Khẩu trang y tế không được thiết kế để chống bụi mịn ở ngoài đường.

Để chống bụi mịn, chúng ta phải đeo khẩu trang riêng biệt. Hiện trên thế giới có một số loại được ký hiệu N, R, KF.

N là loại khẩu trang chống bụi mịn dạng rắn, được phân loại dựa theo số lượng các loại bụi mịn được lọc thông qua khẩu trang (nghĩa là, không thể đi qua khẩu trang để vào cơ thể con người). N95+ lọc được 95% các loại bụi mịn. N99 lọc được 99% các loại bụi mịn.

R là loại khẩu trang được thiết kế chống các loại bụi lỏng và khí, ví dụ như khói xe, dầu. R95+ là loại phổ biến trên thị trường.

KF là tiêu chuẩn do Bộ an toàn thực phẩm và dược phẩm (MFDS) của Chính phủ Hàn quốc đưa ra, tương đương với N, và cho đến nay chỉ sử dụng ở Hàn quốc. Tuy nhiên, nếu NIOSH chỉ cấp chứng chỉ cho loại khẩu trang có thể chống được ít nhất 95% bụi mịn, Hàn quốc đặt mức thấp nhất là 80%. Vậy là, họ có KF80 và KF94.

Với tình trạng ô nhiễm bụi mịn của Việt Nam, người Việt nên đeo khẩu trang nào cho hiệu quả?

Điều này phụ thuộc vào loại bụi mịn tại nơi mà bạn sinh sống. Nếu môi trường có nhiều bụi mịn dạng rắn, hãy sử dụng khẩu trang loại N hoặc KF. Nếu bạn hoạt động trong môi trường đầy dầu, khói, bạn nên sử dụng loại khẩu trang R. Điều đáng buồn là, ở Việt Nam, nhất là ở các thành phố lớn và những thành phố ‘tự hào vì có nhiều khu công nghiệp’, chúng ta có cả loại bụi rắn, lỏng và khí. Tuy nhiên, bụi rắn là phổ biến.

Khẩu trang tốt nhất được công nhận trên thế giới là N99.

Chúng ta cũng có thể dùng loại N95 hoặc KF94.

Riêng loại KF80, tôi không khuyến cáo sử dụng.

Vậy, chúng ta có thể dùng khẩu trang này trong bao lâu? Đây đều là khẩu trang dùng một lần, và theo NIOSH, chúng ta dùng đến khi thấy thở khó khăn, nghĩa là, khẩu trang đã đến tới hạn ngăn chặn bụi mà vẫn thoát được khí (hô hấp), thì bỏ. Theo kinh nghiệm sử dụng thông thường, nó có thể là 3-7 ngày tuỳ thuộc số thời gian bạn đi ngoài đường và số lượng bụi trong không khí. Độ ẩm cao và khói xe chắc chắn sẽ làm giảm thời gian sử dụng khẩu trang. Để biết được số lượng bụi mịn trong không khí, người ta có chỉ số AQI (không khí được cho là tốt nếu AQI<50, 50-100 là trung bình, 100-150 là ô nhiễm đối với nhóm người nhạy cảm như người già, trẻ con, người bệnh, 150-200 là ô nhiễm với tất cả các nhóm người, 200-250 là rất ô nhiễm, >250 là nguy hiểm). Một lưu ý nhỏ nữa là, chúng ta phải cất khẩu trang ở những nơi hợp vệ sinh, không hút bụi, nếu không, việc chúng ta tiếp tục đeo khẩu trang sẽ tạo hậu quả cho chính mình.

Các bạn ở Việt Nam, hãy dùng khẩu trang phù hợp để chống bụi mịn, đừng phí tiền mua những loại khẩu trang không được chứng nhận bằng niềm tin ngây thơ.

Nguồn: Bài viết sử dụng phần lớn tư liệu của Ethan Brooke, NIOSH, MFDS, waqi và một số bài báo tại Việt Nam.

Ngày 24 tháng Chạp

Hai mươi ba Tết. Tiễn ông Táo về trời xong, người phụ nữ ấy đau đẻ. Cuống cuồng dọn dẹp mọi thứ, gửi đứa con lớn 2 tuổi sang nhà hàng xóm, bà bảo chồng đưa sang nhà hộ sinh. Đêm đông gió buốt từng cơn, cắt da cắt thịt. Bà đi bộ, tay ôm bụng đang quặn lên từng cơn, bên cạnh là chồng dắt theo chiếc xe đạp nam, chở quần áo, đồ đạc vào viện. Chỉ vài tiếng sau, nghe con cất tiếng khóc chào đời, bà thấy nhẹ lòng.
Trời đã tang tảng sáng.
Trước khi chồng về, bà dặn "Ông nhớ luộc 5 quả trứng gà, 2 quả cho con lớn ăn, còn lại 3 quả mang vào đây cho tôi ăn cho lại sức". Khi chồng quay trở lại, bà nhận được 1 quả. Ông bảo "Ăn thế thôi". Rồi ông vào cơ quan làm việc. Nước mắt bà cứ thế rơi không ngăn được. Mấy sản phụ bên cạnh phải khuyên "Thôi đừng khóc nữa, vừa mới đẻ xong cố gắng cho tâm trạng vui vẻ, không sau này ảnh hưởng đến mình và cả con nữa".
Bà được ra viện vào đêm 29 Tết. Đường phố vắng tanh, thi thoảng mới có bóng người qua lại. Giờ này, ai cũng về với mâm cơm gia đình rồi. Chỉ còn vài bà bán mẹt, mấy ông xích lô cố làm kiếm bạc cắc. Biết trước điều này, bà dặn ông "Ông ra ngoài cổng viện xem có ông xích lô nào còn ngồi thì thuê ông ý vào đây chở tôi và con về nhà. Đêm nay lạnh quá." Ông đi. Một lúc lâu sau quay trở lại, ông bảo "Đắt quá. Thôi đi bộ về". Nỗi cay đắng trực chờ trong tim buốt nhói. Bà đành lấy thêm khăn và quần áo của mình quấn cho đứa con đỏ hỏn mới chào đời được mấy ngày, chậm chạp lê bước trên đường đê tối om, lạnh buốt, vẫn bên cạnh là ông dắt chiếc xe đạp chở đồ.
Bà may, hay con bé mới sinh ấy may thì không biết, nhưng trên đường đi, một chiếc xe đạp vụt qua. Rồi xe dừng lại. Thì ra là người bạn của anh con trai cả của ông. Anh hỏi:
- Hai bác đi đâu thế ạ?
- Bác vừa mới sinh em cháu ạ.
- Trời ơi, sao bác lại để bác gái bế em đi bộ thế này? Trời tối và lạnh quá. Bác lên đây cháu đèo về.
Từng giọt nước mắt lại lăn trên má bà. Nỗi tủi nhục cứ thế dâng lên đến nghẹn lời.
Dù sao, một sinh linh bé bỏng đã đến với bà. Và ngày mai cũng là ngày một năm mới lại bắt đầu.
...
Hơn 40 năm qua, câu chuyện về ngày sinh ấy vẫn chưa bao giờ phai nhạt trong tâm trí bà, và cũng sẽ không bao giờ đứa con ấy quên được.

Art of communication

Search google for the keywords 'art of communication', more than 2 million results are present in just 0.63 seconds. Pretty much information, honestly. In other words, we can see or find such information at every corner of our life.
So, why do people still fail to communicate with each other?
I had lunch last week with a colleague. We haven't met before. Well, yes, to say hello and to know the other's name. The only reason we decided to have lunch together was that we have a common colleague who connected us together.
Thin is from Myanmar. She has been working in my organization for 7 months. She looks rather gentle. Having no ideas what she is doing and how it is going, I started the conversation with many questions. And we talked a lot. Thin even told me despite her calmness, sometimes she actually wishes to share her stories or ideas with other people, but she gets stuck often, mainly because they don't show their interest in what she's about to say.
It reminds me of an opposite story. My mom had a tiny business when I was a kid. We sold small stuff like a street vendor then. And my mom bought things from a shop owned by a beautiful and perfectly-adroit-in-communication lady. Of course, my mom was just a tiny customer of her, but every word she told to my mom was so polite, honest and generous. Her neighbor sometimes claimed that she was not sincere, but she received more and more customers from time to time. And we kept the relationship rather long, even when we moved to another place which was far from the shop.
Back to Thin. I just told her what I'm thinking about open and effective communication, from my personal exposure with a wide range of people all around.

First, try to answer the question: Do I want to talk with that person? Do I want to 'make friend' with him/her? If the answer is 'No', there's no way to talk. The door closes completely. 'Make friend' here is not necessarily becoming a friend after the talk. It's just a concept that motivates you to open your mind and start talking. In some cases, even when you are not willing to make friend with someone else but you can't choose to leave, try to say something to connect with the others in a conversation.

The next question is 'Do I want to know more?' If you think you know pretty well about the subject and you don't want the other person to guide you more, it's hard to continue the conversation. There's another alternative, given that you know well, you are ready to share it outwards. Nice enough. Keep talking. You have a chance to show up yourself. You might motivate others as well. The more important thing is that you don't break the connection that has been set up between you and the opposite. In another case, if you really want to learn of things that you've never heard of, or not enough, it's a good chance to take it from the person who you're talking with. My personal view is also with the latter. Despite so much you know, never is it enough. Each person can bring you new knowledge for sure. Your task is to explore it through conversations. The more you ask, the more you get. So, why not?

Once you are ready to learn, you should be ready to listen. For me, listening skill is really a challenge to practice. When I was young, I was talkative, a bit aggressive and straightforward. I had two chances to take training courses on communications and win-win negotiation, and we role-played there. Of course, I kept the same attitude to the stage, and my team won. But, the teacher told us the opposite. It made me shocked. And feel embarrassing. Since then, I fully acknowledged that I need to be more patient, calmer, and listen more. It gave me, actually, much better chance to know other people. When they debate, I know they have their own reasons. When they explain, I know they are understandable. When they complain, I feel them well. Based on that, I would decide how I should react properly. It becomes my natural approach now. More and more come to me to share their stories and/or to ask for advice. They all say that I'm really a good listener, and they really want to talk to me. That makes me so happy.

Last but not least, I think, is the question 'Do you want to get a connection?' Connection, cooperation, and networking are very essential, ever, everywhere in the world. Via conversations with think-tanks or simply a friend, they may help you to broaden your network if you are lucky enough. Back to my story. Two years ago, I conducted a capstone project on organic coffee. A guy there talked with me a lot. He then asked me to help his cousin to promote organic soursop tea. It was quite new fruit to me, but, I helped him a lot, with the only belief that one more organic fruit can be marketed and consumed. Not long after that, I called for my Facebook friends to consume this and many appreciate it, until now. I mean that any conversation can lead you to a broader network that you even don't think of. Believe me, take that chance, if you have. Not everyone has such a chance as you.
My friend, if you say yes to all four above questions, I do believe you own a good art of communication. Keep it up, you can't imagine what good things will come to you. If not, try to get as many as possible, keep in track and you'll get what you want.

Anh còn nợ em

Anh còn nợ em những nụ hôn ngọt ngào. Lần đầu tiên đi bên nhau, anh hỏi có được hôn em không, và anh dành cho em một nụ hôn trên trán. Rồi từ đó, mình đã luôn gặp nhau trong vội vàng, đến hôn cũng không kịp. Hay là mình đã quên, quên rằng ta nên đi vào nhau từ những nụ hôn ấy? Để rồi mỗi lần xa, cả hai đều tiếc nuối đã để lỡ những nụ hôn.
Anh còn nợ em cả bầu trời mơ ước. Mình đã từng cùng nhau mơ về một gia đình và những tiếng trẻ thơ. Anh bảo con nhất định phải giống em. Còn em lại muốn nó giống anh. Mình đã từng nói với nhau về những chuyến du lịch, hay những buổi chiều dắt tay nhau dạo chơi trên bờ sông, ngắm ánh hoàng hôn phía sau nhà thờ. Em còn mơ sẽ hát cho anh nghe, cho đến khi anh yêu những bài hát quê hương em. Hay chỉ là những phút giây ta massage cho nhau, cho tan biến mệt mỏi của cuộc đời. Vậy mà mơ ước ấy cứ dần phai nhoà trước mặt em. Còn anh thì xa, xa mãi...
Anh còn nợ em một tấm chân tình. Mình đã bước về hai phía khác nhau mà anh vẫn không một lời giải thích. Đôi khi, lời giải thích là không cần thiết. Nhưng cũng đôi khi, nó làm day dứt cả một đời người. Chúng ta vốn hiểu rằng mỗi việc mình làm đều có lý do của nó, bất luận đúng hay sai, nhưng chí ít nó nên là chân thật. Để rồi, mỗi khi nghĩ về kỷ niệm ngày mình còn bên nhau, mình không còn phải luẩn quẩn với câu hỏi vì sao.
Anh còn nợ em một cuộc tình đã lỡ. Cuộc sống cứ trôi, nhưng đẩy hai ta đến hai góc khác nhau của một con đường. Từ đó ta đã chọn đi về hai hướng, không nắm tay nhau, không hẹn ngày gặp lại. Cái gì không thuộc về mình, có cố cũng không được. Ta để nhau đi, dù cõi lòng tan nát. Cuộc sống vốn vô thường, phải không anh?
Tim em đập nhanh mỗi khi nghĩ về anh. Và anh còn nợ em, anh biết không?

Mẹ

"Mẹ đi được", mẹ bảo tôi vậy. Nhưng tôi nhất quyết không cho mẹ đi. Là tiễn tôi ra sân bay đi nước ngoài làm việc. Mẹ cố lết ra chiếc taxi. Nước mắt lưng tròng. Lần đầu tiên, tôi ôm mẹ lâu đến thế. Ngăn không cho nước mắt chảy ra, tôi cố cười và nói "Thôi con đi. Mẹ ở nhà cố gắng khỏi bệnh sớm".
Đó là lần đầu tiên mẹ không tiễn tôi. Trước đó ba tuần, mẹ lên cơn co cơ cấp. Chuỗi ngày ở viện là chuỗi ngày không chỉ mệt mỏi về thể trạng mà còn lo lắng về tinh thần của cả mẹ và tôi. Lần đầu tiên trong đời mẹ phải nằm bẹp một chỗ cho mọi sinh hoạt. Lần đầu tiên trong đời mẹ phải phụ thuộc hoàn toàn vào người khác cho ăn, uống, vệ sinh và điều trị. Lần đầu tiên trong đời mẹ đồng ý nghĩ đến chuyện thuê người giúp việc vì tôi sắp đi xa trong khi nhà không còn ai có thể chăm sóc. Cũng là lần đầu tiên trong đời mẹ thả để con cháu tự nấu nướng cho bà.
Mẹ bị hỏng toàn bộ các đĩa đệm của cột sống. Cách đây mấy năm, tôi đã đưa mẹ đi chụp phim, và đã biết cột sống bị thoái hoá, nhưng chưa trầm trọng. Từ đó, tôi mua thực phẩm chức năng cho mẹ uống. Nhưng mẹ cứ lần lữa. Tôi nhắc mẹ đi cố gắng thẳng người để điều chỉnh cột sống thì mẹ mắng tôi, cho rằng đau thì không thẳng được. Tôi bảo mẹ đi tập yoga cùng tôi thì mẹ sợ đau. Tôi mượn máy tập về thì mẹ tập được dăm ba lần trong năm. Năm ngoái, tôi biết có người mua loại đai lưng của một hãng dược phẩm tốt nhất Thuy Sỹ dành cho người bị bệnh cột sống, tôi gọi về nhà, thuyết phục để tôi mua cho bà một cái, bà còn quát, bảo rằng có mua cũng không dùng. Bao lần tôi phát khóc vì tính cố thủ ấy. Tôi biết chung quy lại, mẹ cũng chỉ tiếc tiền, và không thật sự tin tưởng những gì tôi nói ra, cho dù tôi có đọc bao nhiêu sách vở hay thông tin. Ngược lại, bà tin quảng cáo trên ti vi, tin lời người ta nói ở những hội thảo giới thiệu thuốc thông qua phường hay các hội phụ nữ... Hậu quả giờ là không thể cứu vãn. Xót xa nhìn mẹ nằm trên giường bệnh 24/24 mà tôi cứ nghĩ đủ điều. Tôi đi rồi, lỡ mẹ lại phải vào viện thì ai ở bên cạnh mà chăm. Làm sao tìm được bác sỹ giỏi để điều trị cho mẹ. Làm sao thuyết phục mẹ đi tập yoga. Làm sao để mẹ nghe lời tôi uống đủ thực phẩm chức năng cho cải thiện tình hình...
Nhìn bức ảnh mẹ chụp cách đây chục năm, mới thấy mẹ già đi nhiều quá. Tóc mẹ vốn đen lắm, giờ bạc trắng mái đầu. Da mẹ ngày trước gầy mà vẫn bóng, giờ nhăn không đếm nổi nếp, đồi mồi gần kín mặt. Thời gian vốn chẳng chờ ai. Nhưng thời gian thật khắc nghiệt với những người đã chạm đến con số 80 như bà.

Chỉ còn hai tuần nữa là Tết. Tết nào mẹ cũng tất tả sắm sanh từ đầu tháng. Giờ thì chịu. Từ hôm quỵ đến giờ, bà chưa ra khỏi cửa. Tôi biết mẹ sốt ruột, thế nào tuần nữa cũng lại lần lần ra chợ mà coi. Tôi gọi về nhà, chỉ nhắc mẹ nhớ đeo đai lưng cho sức nặng khỏi dồn xuống cột sống. Với tôi, mẹ khoẻ lại là tất cả lúc này.